วิธีพิจารณาความ

ขั้นตอนฟ้องคดี และวิธีพิจารณาความอาญา-แพ่ง

ตั้งแต่ตรวจสิทธิฟ้อง เลือกศาลที่มีเขตอำนาจ ร่างคำฟ้อง ยื่นฟ้อง ไต่สวนมูลฟ้อง สืบพยาน จนถึงพิพากษา อุทธรณ์ และฎีกา — พร้อมสรุปมาตราวิธีพิจารณา 163 มาตราที่ใช้บ่อย

ดูขั้นตอนบนหน้าแรกตรวจเขตอำนาจศาลข้อกฎหมายและมาตรา

ขั้นตอนฟ้องคดีอาญาโดยราษฎร (ผู้เสียหายเป็นโจทก์)

เรียงตามบทบัญญัติ ป.วิ.อ. ใช้เป็นแผนผังประกอบการเตรียมเอกสาร ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะคดี (ตรวจข้อมูลเมื่อ 4 ตุลาคม 2569)

  1. ตรวจสถานะผู้เสียหายและอำนาจฟ้อง

    ผู้ฟ้องต้องเป็นผู้เสียหายตามมาตรา 2(4) หรือผู้มีอำนาจจัดการแทนตามมาตรา 4, 5, 6 และต้องไม่เกินอายุความ ความผิดต่อส่วนตัวต้องดำเนินการภายใน 3 เดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำผิด ผู้เสียหายฟ้องเองได้แม้อัยการมีคำสั่งไม่ฟ้อง

    ป.วิ.อ. มาตรา 2(4), 3-6, 28(2), 34; ป.อ. มาตรา 95, 96

  2. เลือกศาลที่มีเขตอำนาจ

    ฟ้องที่ศาลที่ความผิดเกิดหรืออ้างว่าเกิดในเขต หรือศาลที่จำเลยมีที่อยู่ ถูกจับ หรือมีการสอบสวนในท้องที่นั้น ความผิดที่เกี่ยวพันกันฟ้องรวมได้ ตรวจว่าอยู่ในอำนาจศาลแขวงหรือศาลจังหวัด และกรณีจำเลยเป็นเด็กหรือเยาวชนต้องดูกฎหมายศาลเยาวชนและครอบครัว

    ป.วิ.อ. มาตรา 22, 23, 24, 157

  3. ร่างคำฟ้องให้ครบรายการ

    ทำเป็นหนังสือ ระบุศาลและวันที่ คู่ความ ฐานความผิด การกระทำพร้อมเวลา สถานที่ ผู้เสียหาย อ้างมาตราที่เป็นความผิด ลายมือชื่อโจทก์และผู้เรียง ถ้าขอเพิ่มโทษหรือริบของกลางให้กล่าวขอมาในฟ้อง ฟ้องที่ไม่ถูกต้องศาลสั่งแก้ ยกฟ้อง หรือไม่ประทับฟ้อง

    ป.วิ.อ. มาตรา 158, 159, 161; ป.อ. มาตรา 33, 92, 93

  4. ยื่นฟ้องและแนบส่วนแพ่งถ้าประสงค์

    ยื่นฟ้องต่อศาล ส่วนอาญาไม่เสียค่าขึ้นศาล ถ้าเรียกค่าสินไหมหรือคืนทรัพย์ติดมากับฟ้อง ฟ้องส่วนแพ่งเกี่ยวเนื่องได้ที่ศาลอาญาเดียวกัน ต้องเสียค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่งแต่ขอยกเว้นได้ตามมาตรา 254

    ป.วิ.อ. มาตรา 40, 252, 254

  5. ศาลตรวจฟ้องและต้องไต่สวนมูลฟ้อง

    ศาลตรวจว่าฟ้องถูกต้องหรือไม่ และเพื่อป้องกันการฟ้องกลั่นแกล้ง ศาลยกฟ้องได้หากฟ้องโดยไม่สุจริต (มาตรา 161/1) ถ้าฟ้องถูกต้อง คดีราษฎรเป็นโจทก์ศาลต้องไต่สวนมูลฟ้อง (มาตรา 162(1)) โดยส่งสำเนาฟ้องและแจ้งวันนัดให้จำเลย

    ป.วิ.อ. มาตรา 161, 161/1, 162(1), 165

  6. การไต่สวนมูลฟ้อง

    โจทก์นำพยานหลักฐานมาสืบให้ศาลเห็นว่าคดีมีมูล ศาลไต่สวนลับหลังจำเลยได้ จำเลยตั้งทนายซักค้านได้และแถลงข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายสำคัญตามมาตรา 165/2 แต่ไม่มีอำนาจนำพยานเข้าสืบ โจทก์ต้องมาตามนัด ถ้าไม่มาศาลยกฟ้อง โจทก์ร้องภายใน 15 วันโดยแสดงเหตุสมควรเพื่อให้ไต่สวนใหม่ได้ พยานเด็กอายุไม่เกิน 18 ปีใช้มาตรา 133 ทวิ และ 172 ตรีโดยอนุโลม

    ป.วิ.อ. มาตรา 165, 165/1, 165/2, 166, 171

  7. คำสั่งว่ามีมูลหรือไม่มีมูล และประทับฟ้อง

    ถ้าคดีมีมูล ศาลประทับฟ้องเฉพาะกระทงที่มีมูล และคำสั่งต้องแสดงข้อเท็จจริง ข้อกฎหมาย และเหตุผลตามสมควร ถ้าไม่มีมูลให้ยกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ฎีกาได้ คำสั่งว่ามีมูลเป็นที่สุด หลังประทับฟ้องส่งสำเนาฟ้องให้จำเลยรายตัว ถ้ายังไม่ได้ตัวจำเลย ศาลออกหมายเรียกหรือหมายจับ

    ป.วิ.อ. มาตรา 167, 168, 169, 170

  8. นัดสอบคำให้การจำเลย

    เมื่อโจทก์และจำเลยอยู่ต่อหน้าศาล ศาลอ่านและอธิบายฟ้องให้จำเลยฟัง ถามว่ากระทำผิดจริงหรือไม่ จะต่อสู้อย่างไร ก่อนเริ่มพิจารณาศาลถามเรื่องทนายความและตั้งทนายให้ในกรณีที่กฎหมายกำหนด ถ้าจำเลยรับสารภาพศาลพิพากษาได้โดยไม่สืบพยาน เว้นคดีโทษอย่างต่ำจำคุก 5 ปีขึ้นไป

    ป.วิ.อ. มาตรา 172, 173, 176

  9. สืบพยานโจทก์และจำเลย

    โจทก์เปิดคดี นำพยานเข้าสืบ จำเลยเปิดคดี สืบพยานจำเลย และแถลงปิดคดีด้วยปากหรือหนังสือ ยื่นบัญชีระบุพยานก่อนวันสืบพยาน (ใช้ ป.วิ.พ. มาตรา 88, 90 ตามมาตรา 15) ศาลเป็นผู้สืบพยาน ศาลเรียกสำนวนสอบสวนมาประกอบได้ พยานเด็กอายุไม่เกิน 18 ปีสืบตามมาตรา 172 ตรี

    ป.วิ.อ. มาตรา 15, 174, 175, 172 ตรี, 226, 229, 233; ป.วิ.พ. มาตรา 88, 90

  10. พิพากษา

    ศาลชั่งน้ำหนักพยานหลักฐาน ไม่ลงโทษจนกว่าจะแน่ใจว่ามีการกระทำผิดจริงและจำเลยเป็นผู้กระทำ มีความสงสัยตามสมควรยกประโยชน์ให้จำเลย ถ้าเห็นว่ากระทำผิดลงโทษ ถ้าไม่ผิดหรือขาดอายุความยกฟ้อง ส่วนแพ่งที่เกี่ยวเนื่องศาลพิพากษาตามกฎหมายแพ่งและผู้เสียหายเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา

    ป.วิ.อ. มาตรา 227, 185, 46, 47, 50

  11. อุทธรณ์ ฎีกา

    อุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษา ฎีกาภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ คดีโทษเล็กน้อยห้ามอุทธรณ์ข้อเท็จจริงตามมาตรา 193 ทวิ ข้อกฎหมายที่ไม่เคยยกในศาลชั้นต้นยกได้เฉพาะที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย

    ป.วิ.อ. มาตรา 193, 193 ทวิ, 195, 198, 216, 225

ข้อมูลเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำปรึกษา — ข้อมูลเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย และไม่รับประกันผลของคดี กฎหมายอาจถูกแก้ไขภายหลัง ควรตรวจกับตัวบทฉบับปัจจุบันและปรึกษาทนายความก่อนดำเนินคดี

ค่าธรรมเนียมศาลและอากรที่เกี่ยวข้อง

ข้อมูลค่าธรรมเนียมนี้เป็นแนวทาง ก่อนชำระจริงให้สอบถามเจ้าหน้าที่ศาลเพราะอัตราบางรายการกำหนดโดยระเบียบของศาลหรือพระราชกฤษฎีกาและเปลี่ยนแปลงได้ (ตรวจข้อมูลเมื่อ 4 ตุลาคม 2569)

รายการรายละเอียดอ้างอิง
ฟ้องคดีอาญา (ส่วนอาญา)ในคดีอาญาห้ามศาลยุติธรรมเรียกค่าธรรมเนียมนอกจากที่บัญญัติไว้ในหมวดว่าด้วยค่าธรรมเนียมของ ป.วิ.อ. ผู้เสียหายจึงไม่ต้องเสียค่าขึ้นศาลสำหรับส่วนอาญาของฟ้องป.วิ.อ. มาตรา 252
ส่วนแพ่งที่ติดมากับฟ้องอาญาของผู้เสียหายผู้เสียหายที่เป็นโจทก์เรียกคืนทรัพย์ ใช้ราคา หรือค่าสินไหมทดแทนที่ติดมากับฟ้องอาญา หรือฟ้องแพ่งโดยลำพัง ให้เรียกค่าธรรมเนียมดังคดีแพ่ง แต่ขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลในทุกชั้นได้โดยยื่นคำขอพร้อมคำฟ้อง คำฟ้องอุทธรณ์ หรือฎีกา ศาลอนุญาตถ้าคดีอาญามีมูล ค่าสินไหมไม่เกินสมควรและสุจริต คำสั่งห้ามอุทธรณ์ฎีกาป.วิ.อ. มาตรา 254
คดีอัยการเป็นโจทก์ ส่วนแพ่งของผู้เสียหายในคดีที่พนักงานอัยการเป็นโจทก์ คำร้องให้คืนหรือใช้ราคาทรัพย์ตามมาตรา 43 หรือคำขอค่าสินไหมของผู้เสียหาย ไม่เรียกค่าธรรมเนียม เว้นแต่ศาลเห็นว่าเรียกสูงเกินสมควรหรือไม่สุจริตป.วิ.อ. มาตรา 253
คำร้องขอตั้งผู้แทนเฉพาะคดีห้ามเรียกค่าธรรมเนียมในเรื่องขอตั้งเป็นผู้แทนเฉพาะคดีป.วิ.อ. มาตรา 6
ค่าขึ้นศาลคดีแพ่งมีทุนทรัพย์ยังไม่ผ่านการตรวจทุนทรัพย์ไม่เกิน 50 ล้านบาท คิดร้อยละ 2 ของทุนทรัพย์ แต่ไม่เกิน 200,000 บาท ส่วนที่เกิน 50 ล้านบาทคิดร้อยละ 0.1 อัตราขั้นต่ำและรายละเอียดตามตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ.ได้ตัวเลขอัตราจากผลค้นหาและสรุปรอง ไม่ได้อ่านตารางต้นฉบับ (ตารางเป็นรูปภาพ) ยืนยันกับศาลก่อนชำระป.วิ.พ. ตาราง 1 ท้ายประมวล
ค่าขึ้นศาลคดีไม่มีทุนทรัพย์ยังไม่ผ่านการตรวจโดยทั่วไป 200 บาท ตามตาราง 1 ท้าย ป.วิ.พ.ป.วิ.พ. ตาราง 1 ท้ายประมวล
ค่านำหมาย/ค่าส่งหมายยังไม่ผ่านการตรวจโจทก์ผู้ขอให้ส่งหมายต้องเสียค่าธรรมเนียมในการส่งและมักต้องชำระค่านำหมายตามระเบียบของศาล จำนวนขึ้นกับระยะทางและจำนวนผู้รับ ยังไม่พบอัตราที่ตรวจสอบได้ในแหล่งที่เปิดอ่านได้ ให้ระบุเป็นตัวแปรในเอกสารและสอบถามเจ้าหน้าที่ศาลป.วิ.พ. มาตรา 70, 73
อากรแสตมป์ใบมอบอำนาจ (ตราสาร 7)มอบอำนาจให้กระทำการครั้งเดียว 10 บาท มอบอำนาจให้กระทำการมากกว่าครั้งเดียว 30 บาท (กรณีมอบให้หลายคนต่างกระทำแยกกัน คิดรายตัวบุคคลตามแนวคำวินิจฉัยของกรมสรรพากร)ประมวลรัษฎากร บัญชีอัตราอากรแสตมป์ ตราสาร 7
อากรแสตมป์ใบแต่งทนายความที่ยื่นต่อศาลยังไม่ผ่านการตรวจในทางปฏิบัติแบบพิมพ์ใบแต่งทนายความของศาลมักระบุปิดอากรแสตมป์ 30 บาท แต่ผลค้นหาในรอบนี้ขัดแย้งกันว่าใบแต่งทนายได้รับยกเว้นหรือไม่ จึงยังไม่ยืนยันตัวเลขยืนยันกับศาลหรือกรมสรรพากรก่อนเตรียมเอกสารประมวลรัษฎากร ตราสาร 7 และข้อยกเว้น
ดอกเบี้ยผิดนัดตามกฎหมาย (อ้างอิงประกอบคำขอท้ายฟ้อง)อัตราตามมาตรา 7 ป.พ.พ. (ปัจจุบันตามที่เผยแพร่คือร้อยละ 3 ต่อปี ปรับได้ด้วยพระราชกฤษฎีกา) บวกร้อยละ 2 ต่อปีตามมาตรา 224ป.พ.พ. มาตรา 7, 224

มาตราวิธีพิจารณาที่ใช้บ่อย

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ. · 75 มาตรา)

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ป.วิ.พ. · 65 มาตรา)

ประมวลกฎหมายอาญา (ป.อ. · 11 มาตรา)

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ป.พ.พ. · 11 มาตรา)

พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแขวงและวิธีพิจารณาความอาญาในศาลแขวง พ.ศ. 2499 (พ.ร.บ.ศาลแขวงฯ · 1 มาตรา)